Κιάφα Θήτι (Kiapha Thiti)
Η προϊστορική ακρόπολη στο Κίτσι Κορωπίου.
Το Κιάφα Θήτι, γνωστό επίσης ως Κιάφα Κίτσι, βρίσκεται στον λόφο Ψηλοκορυφή ή Κόντρα Γκλιάτε, μεταξύ Βάρης και Κορωπίου, στη νοτιοανατολική Αττική.
Πρόκειται για έναν σημαντικό προϊστορικό αρχαιολογικό χώρο, ο οποίος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον εξαιτίας της μακράς ιστορίας κατοίκησής του, της οχυρωμένης ακρόπολης της Εποχής του Χαλκού και της διαδοχικής χρήσης του κατά τους ιστορικούς και βυζαντινούς χρόνους.
Ο λόφος βρίσκεται στο βόρειο άκρο της κοιλάδας της Βάρης και δεσπόζει στην ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων. Η γεωγραφική του θέση προσφέρει εποπτεία προς την πεδιάδα και τις φυσικές διαδρομές που συνδέουν το εσωτερικό της Αττικής με τα παράλια. Η επιλογή του χώρου για την εγκατάσταση μιας οχυρωμένης κοινότητας δεν ήταν τυχαία, καθώς η φυσική διαμόρφωση του εδάφους παρείχε σημαντικές αμυντικές δυνατότητες και επέτρεπε τον έλεγχο της γύρω περιοχής.
Η συστηματική ανασκαφική έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας της Β΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων με το Canadian Institute in Greece. Οι ανασκαφές διήρκεσαν από το 1982 έως το 1986 και διευθύνθηκαν από τους αρχαιολόγους Dietmar K. Hagel και Hans Lauter.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η ανασκαφή του 1986, κατά την οποία αποκαλύφθηκε οχυρωμένη ακρόπολη έκτασης περίπου 8.000 τετραγωνικών μέτρων. Η έρευνα συνεχίστηκε το 1988, με τη διερεύνηση της βόρειας πλευράς του οχυρωματικού περιβόλου. Αργότερα, το 1995, ο Hans Lauter δημοσίευσε ειδική μελέτη για την αρχιτεκτονική της Εποχής του Χαλκού, ενώ το 1999 πραγματοποιήθηκε σωστική ανασκαφή στη δυτική πλαγιά του λόφου, στο οικόπεδο Μουρίκη.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι η θέση είχε χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές περιόδους, από την Τελική Νεολιθική εποχή μέχρι την Ύστερη Αρχαιότητα.
Η προϊστορική κατοίκηση και η νεολιθική οχύρωση
Η ιστορία του Κιάφα Θήτι αρχίζει πολύ πριν από τη μυκηναϊκή περίοδο. Τα αρχαιολογικά δεδομένα μαρτυρούν κατοίκηση ήδη από την Τελική Νεολιθική εποχή, ενώ έχουν εντοπιστεί και ευρήματα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεγόμενη Μεσαία Ακρόπολη (Mittelburg), όπου ερευνήθηκαν κατάλοιπα μιας αρχαιότερης οχύρωσης. Σε αυτήν αναφέρεται και η περίφημη Εικόνα 9 του Hans Lauter, στη σελίδα 26 του βιβλίου Teichos του Hans Lohmann (2021).
Η ασπρόμαυρη φωτογραφία απεικονίζει τμήμα του νεολιθικού τείχους στην ανασκαφική τομή 50, από νοτιοδυτική κατεύθυνση. Στα δεξιά διακρίνεται το αποτύπωμα και τα κατάλοιπα ενός μεγάλου πίθου, ο οποίος ήταν τοποθετημένος μέσα στο έδαφος. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει την οχυρωματική εγκατάσταση με τις καθημερινές και αποθηκευτικές δραστηριότητες των κατοίκων.
Η μυκηναϊκή ακρόπολη και η χρονολόγηση
Το σημαντικότερο αρχαιολογικό στοιχείο του χώρου είναι η οχυρωμένη ακρόπολη της Μεσοελλαδικής ΙΙΙ – Υστεροελλαδικής Ι περιόδου, δηλαδή περίπου κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Η κεραμική που βρέθηκε σε σχέση με το οχυρωματικό τείχος αποτελεί τη βάση για τη χρονολόγησή του. Η κατασκευή τοποθετείται περίπου στον 17ο–16ο αιώνα π.Χ., με την αρχική ανασκαφική παρουσίαση να αναφέρει περίπου το 1500 π.Χ.
Η ακρόπολη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πρώιμης μυκηναϊκής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η οχύρωσή της είναι παλαιότερη από τις μεγάλες ανακτορικές ακροπόλεις της ύστερης μυκηναϊκής περιόδου, όπως οι Μυκήνες και η Τίρυνθα στην περίοδο της μεγαλύτερης ακμής τους.
Η τοιχοποιία κατασκευάστηκε με μεγάλους ακατέργαστους ή αδρά επεξεργασμένους λίθους, τοποθετημένους χωρίς συνδετικό κονίαμα. Η τεχνική αυτή προσέδιδε στην κατασκευή μεγάλη αντοχή και θυμίζει σε ορισμένα χαρακτηριστικά τη λεγόμενη κυκλώπεια τοιχοδομία.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία των ορθοστατών, δηλαδή μεγάλων λίθινων πλακών τοποθετημένων κατακόρυφα στη βάση της εξωτερικής παρειάς. Η λειτουργία τους φαίνεται ότι ήταν στατική: συγκρατούσαν τις κατώτερες σειρές της τοιχοποιίας και εμπόδιζαν την ολίσθησή τους στα σημεία όπου το τείχος δεν εδραζόταν απευθείας στον φυσικό βράχο.
Κατά την ανασκαφή του 1988 καθαρίστηκε μεγάλο τμήμα της βόρειας πλευράς του τείχους, μήκους περίπου 150 μέτρων. Αποκαλύφθηκε ένα οργανωμένο σύστημα αμυντικών και κατασκευαστικών στοιχείων:
Δύο προμαχώνες ή αντηρίδες στα σημεία όπου το τείχος άλλαζε κατεύθυνση.
Κεκλιμένη ράμπα πλάτους περίπου 2 μέτρων και μήκους μεγαλύτερου των 60 μέτρων.
Κύρια πύλη στη νοτιοανατολική πλευρά, πλάτους περίπου 2 μέτρων.
Ελλειψοειδής πύργος κοντά στην απόληξη της ράμπας.
Μικρή βοηθητική είσοδος, γνωστή ως πορτέλα.
Κλίμακα ενταγμένη στο οχυρωματικό σύστημα.
Η ράμπα αποτελούσε ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο, καθώς εξασφάλιζε ελεγχόμενη πρόσβαση στην ακρόπολη. Η διάταξη της πύλης και των γειτονικών αμυντικών κατασκευών δείχνει ότι η είσοδος δεν ήταν ένα απλό άνοιγμα στο τείχος, αλλά μέρος ενός οργανωμένου συστήματος προστασίας.
Η συνολική εικόνα υποδηλώνει ότι οι κατασκευαστές διέθεταν σημαντική γνώση της οχυρωματικής τεχνικής ήδη κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Οι ανασκαφές δεν περιορίστηκαν στην οχύρωση. Στο εσωτερικό και στις πλαγιές του λόφου εντοπίστηκαν κατάλοιπα κτιρίων που μαρτυρούν την οικιστική χρήση της θέσης.
Κατά τη Γεωμετρική και την Αρχαϊκή περίοδο αναπτύχθηκε στην κορυφή υπαίθριο ιερό, το οποίο συνδέεται με τη λατρεία των Νυμφών. Στα ανασκαφικά ευρήματα περιλαμβάνονται γυναικεία πήλινα ειδώλια και θραύσματα κεραμικής με επιγραφές που φέρουν όρθιο άλφα, σε αττική γραφή. Τα στοιχεία αυτά μαρτυρούν τη λατρευτική χρήση του χώρου και τη διάδοση της γραφής στην περιοχή κατά τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους.
Το Κιάφα Θήτι αποτελεί μία από τις ιδιαίτερα σημαντικές θέσεις για τη μελέτη της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της προϊστορικής Αττικής.
Η σημασία του δεν περιορίζεται στην παρουσία ενός ισχυρού τείχους. Η διαδοχή των κατοικητικών φάσεων, η ύπαρξη νεολιθικής οχύρωσης, η ανάπτυξη της πρώιμης μυκηναϊκής ακρόπολης, τα μεταγενέστερα οικιστικά κατάλοιπα και η λατρευτική χρήση της κορυφής συνθέτουν μια μακρά ιστορία ανθρώπινης δραστηριότητας.
Ιδιαίτερη θέση στην αρχαιολογική αξιολόγηση κατέχει η τεχνική κατασκευής του τείχους. Η χρήση μεγάλων λίθων, οι ορθοστάτες, οι προμαχώνες, η ράμπα πρόσβασης και η οργανωμένη πύλη μαρτυρούν υψηλό επίπεδο κατασκευαστικής γνώσης.
Η ακρόπολη του Κιάφα Θήτι αποτελεί επομένως σημαντικό παράδειγμα πρώιμης οχυρωμένης εγκατάστασης στον ελλαδικό χώρο και προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την κατανόηση της κοινωνικής οργάνωσης, της αμυντικής αρχιτεκτονικής και της εξέλιξης των προϊστορικών κοινοτήτων της Αττικής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου