Προμηθέας Δεσμώτης
Μουσική και λιμπρέτο Παναγιώτης Καρούσος
Όπερα σε
μια πράξη βασισμένη στην τραγωδία του Αισχύλου Προμηθέας Δεσμώτης
ΔΙΑΛΟΓΟΣ
ΠΡΩΤΟΣ
(Βρισκόμαστε
πάνω στον Καύκασο, το τοπίο είναι έρημο
άγριοι
γκρεμοί και απότομα βράχια ένα γύρο.
Το
Κράτος και η Βία φέρνουν τον Προμηθέα εδώ
Και
επιβλέπουν τον Ήφαιστο που με εντολή του Δια
τον
Αλυσοδένει σε ένα βράχο επειδή έδωσε στους ανθρώπους
Την
Φωτιά της Γνώσης που ήταν προνόμιο των
Ολύμπιων Θεών)
Κράτος
Να μας στα πέριορα τ' αλαργινά του κόσμου
στους έρημους κι απάτητους Σκυθικούς δρόμους.
Τώρα δουλειά σου, ω Ήφαιστε, όσα ο Δίας
πρόσταξε, να γνοιαστείς, και τον άνομο τούτο
στα
βράχια στους ψηλούς γκρεμούς να πεδικλώσεις
μ' αλύσων ασύντριφτα δεσμά ατσαλένια,
γιατί έκλεψε της πάντεχνης φωτιάς τη φλόγα,
-τ' άνθος σου εσένα- και το χάρισε τ' ανθρώπου.
Τέτοιο κρίμα χρωστάει λοιπόν να μας πλερώσει,
για
να μάθει του Δία την εξουσία να στρέγει
και τους φιλάνθρωπους τους τρόπους του ν' αφήσει.
Ήφαιστος
Κράτος και Βία, για σας η προσταγή του Δία
τέλειωσε και πια τίποτα δε στέκει 'μπόδιο·
μα εμέ, δε μου βαστά η ψυχή θεό συγγενή μου
στ' άγριο
τούτο ποροφάραγγο να δέσω.
Όμως να σφίξω την καρδιά μου ανάγκη πάσα,
γιατί βαρύ 'ναι ν' αψηφώ του Δία το λόγο.
Ω εσύ με τα ψηλά φρονήματά σου, τέκνον
της ορθόβουλης Θέμιδας, θέλεις δε θέλω,
σ'
αυτή την έρμη την κορφή θα σε καρφώσω,
π' ούτε φωνή και κανενός την όψη ανθρώπου
θα βλέπεις,
Κράτος
Λοιπόν τι στέκεις κι άδικα ψυχοπονιέσαι
τον αντίθεο το θεό και να μη βράζει η οργή σου,
που πρόδωκε στον άνθρωπο τ' αξίωμά σου;
Ήφαιστος
Πολύ βαραίνει, συγγενής και φίλος να 'σαι.
Κράτος
Κάνε λοιπόν και πέρνα του τις αλυσίδες,
να μη σε δεί και αργοπορείς ο Δίας ο πατέρας.
Πεδίκλωσ' του
μ' όλξ τη ζώρη σου τα χέρια,
χτύπα με τη βαριά, στο βράχο κάρφωνε τον.
Βία
Πιο πολύ βάρα, σφίγγε, μην τ' αφήσεις λάσκα,
κι είν' άξιος να βγεί πέρα κι όπου δεν το ελπίζεις.
Κράτος
Τ' άλλο τώρα ζώστ' του γερά· να μάθει μ' όλες
τις μαστοριές, πως με το Δία δεν παραβγαίνει.
Βία
Άγρια σαγόνα τώρα σφήνας ατσαλένιας
Ήφαιστος
Οϊμένα, κλαίω, Προμηθέα τα βάσανά σου.
Κράτος
Τα ίδια μας πάλι; και για τους εχθρούς του Δία
θρηνείς; φυλάου μην κλάψεις για λογαριασμό σου.
Ήφαιστος
Βλέπεις πράμα, που μάτια δεν βαστούν να βλέπουν.
Βία
Βλέπω που βρίσκει αυτός ό,τι άξιζε να πάθει
Ήφαιστος
Ανάγκη πάσα· κι οι πολλές φωνές σου ας λείπουν.
Βία
Και θα φωνάξω και θα γιουχάξω ακόμα
Κράτος
Χτύπα τώρα γερά τα καρφιά πέρα ως πέρα,
γιατ' έχεις δύσκολο κριτή σ' αυτό σου το έργο.
Ήφαιστος
Ταιριάζει αλήθεια η γλώσσα σου με τη μορφή σου.
Κράτος
Κάνε συ αν θες το μαλακό, και το δικό μου
μη μου χτυπάς
σκληρόψυχο κι αυθάδη τρόπο.
Βία (άρια)
Ήφαιστε!
Λοιπόν τι στέκεις κι άδικα ψυχοπονείσαι
Τον αντίθεο τον θεό και να μην βράζει η οργή σου
Που πρόδωσε στον άνθρωπο το αξίωμα σου
Και τώρα Προμηθέα σε αυτό το βράχο
Θα είσαι αλυσοδεμένος
Δίχως τα γόνατα σου να λυγάς σταυρωμένος
Και θρήνους θα σκούζεις από πόνους
Γιατί δεν γυρνάς εύκολα του Δια ναι
Του Δια τη γνώμη ξεροκέφαλε Προμηθέα
Ήφαιστε μην λυπάσαι και κάρφωσε τον
Ήφαιστος
Να, τέλειωσα… Πάμε
Βία
Μεγαλοπιάνου τώρα εδώ κι άρπαζε αν θέλεις
τα τίμια των θεών να φέρνεις στους ανθρώπους.
και τι μπορούνε τάχ αυτοί να σε συντρέξουν
στα
βάσανά σου; ψεύτικα οι θεοί σου δίνουν
του Προμηθέα τ' όνομα, γιατί κι ο ίδιος
χρειάζεται έναν άλλο να βρείς προμηθέα,
για να 'θελε ξεμπλέξεις απ' αυτές τις τέχνες.
Φεύγουν ο
Προμηθέας μένει μόνος
Προμηθεύς (Άρια):
Άγιε αιθέρα, μάνα Γη.
Ω άγιε αιθέρα, κι ω γοργές φτερωτές αύρες,
πηγές των ποταμών, των θαλασσίων κυμάτων
χαμογέλασμα αναρίθμητο, κι ολωνών μάνα,
ω Γή! και συ που όλα τα βλέπεις, Ήλιε,
δείτε μ' εγώ θεός απ' τους θεούς τι πάσχω!
Κοιτάξτε με
αιώνες θα υποφέρω
Για χάρη
των ανθρώπων, τρισαλίμονο μου
Την εξουσία
μισώ εγώ ο εχθρός του Διός
Σας μισώ
όλους τους θεούς. Τύραννοι!
Κι έτσι της
Μοίρας το γραφτό και της Ανάγκης
Ω πότε που μια άκρη θε να βρω;
Μονόλογος:
Ποιός αχός,
ποια κρυφή μου ήρθε δω μυρουδιά;
Θεϊκιά τάχα ή ανθρώπινη, ή κι απ' τα δυό μαζί;
Σαν ποιός στο βράχο εδώ στα πέρατα της γης
ήρθε να δει τα βάσανά μου; ή τι να θέλει;
Χορωδιακό Ι
Προμηθέα ήρθα για σε, ερχόμαστε
σε αυτό το βράχο
παρηγοριά στα βάσανα σου και
συντροφιά σου
φύσα αέρα, κύμα αχός στις
σπηλιάς τα βάθη
ακούς βρόντημα βαριάς βοής στο
βουνό και στο γκρεμό
Προμηθέα σε συμπονώ, μια
καταχνιά θολή με πλανεύει
με δάκρυα στα μάτια μου βλέπω
εσέ
μα οι Θεοί το διάκι αυτό
κυβερνούνε τ’ ουρανού
και ο Δίας δυνατά με εξουσία
κυβερνά.
Τολμηρός κι αλύγιστος νικημένος
πολεμάς
μα η δική μου η ψυχή φόβο έχει
διάτορο, Προμηθέα!
Ωκεανός (άρια)
Προμηθέα γνωρίζω πόσο είσαι σοφός
Και θέλω μια καλή γνώμη να σου δώσω
Τον εαυτό σου γνώρισε κι άλλαξε τρόπους
σύμφωνους με τους νέους καιρούς
αφού και νέος άρχοντας ορίζει τώρα
μα αν θέλεις έτσι απόκοτα και τραχιά λόγια να ρίχτεις
όσο ψηλά κι αν είναι ο Δίας πάντα θα σε άκουγε
κι από την οργή του παιχνίδι θα φαίνονται αυτά που τώρα
τραβάς
μα ησύχαζε και τα πολλά τα λόγια ας λείπουν
η δεν το ξέρεις με όλη την σοφία την τόση
πως γλώσσα αστόχαστη ζημιά δική της φέρνει
Τώρα θα φύγω και θα κοιτάξω εγώ
Αν είναι από τα δεινά σου αυτά να σε γλιτώσω
Είναι σωστό να σκύβεις το κεφάλι μόνο όταν πρέπει
Στα λέω αυτά Προμηθέα για να σε γλιτώσω.
Προμηθέας και
Ωκεανός (ντουέτο)
Ωκεανίδες
Λόγια σωστά, λόγια σωστά
Προμηθέας
Χάρη σου το χρωστώ και δεν θα το ξεχάσω
Την τόση προθυμία αυτή όλη που δείχνεις
Όμως να μην κοπιάζεις γιατί οι κόποι σου
Ανώφελοι θα πάνε
Ωκεανίδες
Τι λόγια λέει, τι λόγια λέει
Ωκεανός
Το δρόμο μην μου κόβεις
Στο λέω και το καυχιέμαι
Το δώρο αυτό σε μένανε θα κάμει ο Δίας
Ωκεανίδες
Προμηθέα
Προμηθέας
Ποιο θα είναι αυτό το δώρο
Ωκεανός
Από τα δεσμά θε να σε λύσει
Προμηθέας
Σε ζηλεύω που βρίσκεσαι έξω από αιτία
Τι γνώμη δεν γυρνάς του Δια
Ωκεανίδες
Πρέπει να σωθείς Προμηθέα!
Ωκεανός
Να μείνω άλλο δεν μπορώ τα λόγια μου να χάνω
Πηγαίνω τώρα και ξέρω τι θα κάμω
Προμηθέας
Πήγαινε φύλαγε τι γνώση που έχεις
Ωκεανός
Με βρίσκει ο λόγος σου έτοιμο να ξεκινήσω
Γιατί και τα τετράποδα πουλιά αναδεύουν
Στον πλατύ αιθέρα τα φτερά που με χαρά τους
Στα δικά τους παχνιά θα λύγιζαν τα γόνατα τους
Χορός
(Καβατίνα- χορωδιακό)
Προμηθέα τη μαύρη σου τύχη θρηνώ
Κι αναβρύζει από τα μάτια μου
Αβαστιγο δάκρυ θερμό, νάμα που βρέχει
Δροσοπηγή στην ερημιά τα δάκρυα μου
Άκου, όλα τώρα θρηνούνε για σένα
Τιτάνα Προμηθέα!
Και τις Κολχίδος οι ατρόμητες Παρθένες
Και οι Σκύθες στη Μιρεοτιδα λίμνη
Και της Αρίας ο Άριος ανθός, θρηνούν!
Ένα μόνο άλλο Θεό να πάσχει έτσι έχω δει
Τον Ατλάντα που άγριο μαρτύριο υποφέρει
Ω Προμηθέα! Ω Προμηθέα!
Ωκεανίδα
(Καμπαλετα-άρια)
Κουφοβροντάει ο Πόντος,
Στενάζει ο βυθός για σενα βαθια
κουφανταριάζει ολη η γης, πηγες ρεματων κυλουνε
ψηχοπονια δακριων ποταμια,
Μεγαλόσχημη δοξα των μεγαλων θαλασσων!
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Μα ενώ ωφελείς τον άνθρωπο πέρ’ απ’ το μέτρο,
στη δυστυχία μην παρατάς μονάχα εσένα•
μα εγώ έχω ελπίδα να λυθείς απ’ τα δεσμά σου
κι όχι πιο λίγη δύναμη απ’ το Δία να πάρεις.
Προμηθέας
Δεν είν’ γραφτό απ’ τη μοίρα τέτοιο ακόμα τέλος
αυτά να λάβουν, μα αφού δαμαστώ από μύρια
βάσανα, τότε θα λυθώ, γιατί έχει η τέχνη
πολύ πιο λίγη δύναμη απ’ την ανάγκη.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Και ποιος να κυβερνά το δοιάκι της ανάγκης;
Προμηθέας
Μοίρες οι τρεις κι οι Ερινύες που δεν ξεχνούνε.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Ώστε είναι πιο απ’ αυτές αδύνατος ο Δίας;
Προμηθέας
Βέβαια να φύγει απ’ το γραφτό δε θα ήταν τρόπος.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Και τι άλλο του γραφτό παρά εξουσία αιώνια;
Προμηθέας
Μ’ όλα τα παρακάλια αυτό δε θα το μάθεις.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Μυστήριο θα ‘ναι βέβαια που έτσι τα κρύβεις.
Προμηθέας
Άλλη ομιλία ας αλλάζαμε, γιατί δεν είναι
καιρός γι’ αυτό το λόγο, που όσο πιο κρυμμένος
πρέπει να μένει• κι έτσι μόνο αν τον φυλάγω,
απ’ τ’ άπρεπα δεσμά και πάθη θα γλιτώσω.
Ακούγεται η κραυγή της Ιούς. Αλαφιασμένη τρέχοντας
έρχεται μπροστά στον Προμηθέα. Είναι μεταμορφωμένη σε ένα τερατόμορφο ον όπως ο
Μινώταυρος.
Ακούγεται η κραυγή της Ιως
Ιω
Πια χώρα, πιο έθνος…
Ποιος είναι αυτός που τον βλέπω δεμένο σε αυτό το βράχο
να τον δέρνουνε τέτοιες φουρτούνες;
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Τον Προμηθέα βλέπεις δεμένο στο βράχο, κι εμείς
συμπαραστάτες στα βάσανα του
Μα ποια είσαι εσύ και εδώ πως βρέθηκες;
Ιω (άρια)
Συχνά τι νύχτα στην παρθενική μου κλίνη
Ερχόταν υπνοφαντασιές και με πλάνευαν
Με λόγια δολερά: Ο τρισευτυχισμένη πως
Κάθεσαι τόσον καιρό παρθένα, αχ…
Τέτοια όνειρα έβλεπα κάθε νύχτα
Μια μέρα ετόλμησα να κάμω λόγο στον πατέρα
Γι αυτά των ύπνων μου τα σκιάχτρα
Κι εκείνος στέλνει στην Πειθώ και στην Δωδώνη
Για να μάθει τι να κάνη τους θεούς να ευχαριστήσει
Μα δισοπικαστους χρησμούς σε εκείνον φέρνουν
Προστάζοντας και λέγοντας του
Έξω από τα τοίχοι να με διώξει
Κι αν δεν θελήσει κεραυνός από το Δια
Όλο το γένος του θα εξολοθρεύσει
Έτσι ο πατέρας με έδιωξε μα αιτία ήταν ο Δίας
Η μορφή μου άλλαξε αμέσως
Και με κέρατα στο μέτωπο ως με βλέπεις
Με οξύ κεντρί βοιδομυγας φαρμακευμένη αχ!
Προμηθέας
Οιστροκέντητη κόρη του Ινάχου,
που φλογίζεις
την καρδιά του Δια
μ’ έρωτα: κι όπου τώρα μισητή απ’ την Ήρα
στους άσωστους γυμνάζεσαι άθελα σου δρόμους;
Ιώ
Έχεις του πατέρα μου τόνομα ακουστά
και τη θεόσταλτη ωνομάτισες αρρώστεια
Μ’ απ’ τους δυστυχισμένους ποιοί
τόσα τραβούνε όσα εγώ;
νάναι να υπάρχη λυτρωμός και της αρρώστειας γιατρικό;
δείξε μου συ, αν το ξέρης.
Προμηθέας
Όλα θα σου τα πω, γιατί είμαι εγώ, πού στους ανθρώπους τη φωτιά έχω δώσει.
Μα θάταν
καλύτερα για σε να μην το μάθης.
Ιώ
Μη μου το κρύβης
ό,τι ‘ναι γραφτό να πάθω.
Προμηθέας
Δε σ’ το ζηλεύω αυτό πού μου ζητάς το δώρο.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Μη μ’ αξιώσει αντίδικη τη δύναμη του ο Δίας,
οπού τα πάντα κυβερνά,
να στήσει στη δική μου γνώμη ενάντια•
κι εγώ ας μη λείψω στους θεούς αγνής βοδιών θυσίας
να κάνω προσφορά
στ’ άσωστα του πατέρα Ωκεανού ακρογιάλια,
κι ούτε ποτέ με λόγο ας αμαρτήσω,
μ’ άσβηστη πάντα μες στο νου τη γνώμη αυτή ας κρατήσω.
Αμφιτρίτη και Ιω (ντουέτο)
Ωκεανίδες
Μακριά κι έξω από μας, μακριά
Σκιαξίματα μου μάργωσαν την ψυχή μου
Τα πάθει σου είδα και έφριξα
Ο μοίρα, μοίρα αλί μου!
Αμφιτρίτη
Ο μοίρα, μοίρα αλί μου!
Μες στα στήθια από τον τρόμο λαχτιζει η καρδιά μου
Τροχοφέρνουν τα μάτια ένα γύρο
Κι όξω δρόμου με παίρνει και φέρνει όξω νου
Η άγρια μπόρα που σε δέρνει Ιό
Πόσο έστεργα κι ανυπόφερτα πάσχεις
Ιω
Ωιμέ! Ωιμέ! Ωιμέ!
Ωκεανίδες
Μη με αξιώσετε ποτέ σεβάσμιες μοίρες
Να με δούνε νύφη στην κλίνη του Διός
Ούτε με άλλο ουράνιο θεό
Αμφιτρίτη
Τρομάζω την αμάλαγη που βλέπω της Ιός
Κι άστεργη παρθενιά να φθείρετε από τη σκληρή
Της Ήρας απονιά!
Ιω
Φωτιά ρίξε και κάψαμε ή χώσεμαι στη γης
Δώσμε στα θεριά του πέλαου να με φάνε
Μα μην αποστρέψεις θεέ μου τις ευχές μου
Θέλω να ξέρω που τέλος θα βρουν οι συμφορές μου
Αμφιτρίτη
Φοβάμαι Ιό, Ω πριγκίπισσα παρθένα!
Ιω
Ω ουρανοί, αχ!
Αμφιτρίτη
Ω θεοί!
Ιω
Πως να αποτρέψω την θλίψη
Αμφιτρίτη
Τι φρίκη, ω!
Ιω
Ακούς της βοιδοκέρατης παρθένας τη φωνή;
Αμφιτρίτη
Πως δεν ακούω την ιστροκεντητη Ιό
Ωκεανίδες
Ω ευλογημένη παρθένα, ουράνιε κύριε, ωιμέ!
Αμφιτρίτη
Από παρθένα γεννιούνται ήρωες και θεοί στη γη!
Ιω
Γιατί να γεννηθώ στη γη, εδώ κυβερνά η θλίψη!
Ωκεανίδες
Μην κλαις Ιό αγαπημένη
Ιω
Ωιμέ! Τόσοι πλανήτες εκεί
Να γεννιόμουν αλλού
Αμφιτρίτη
Εσύ είσαι Ιό, η επιλεγμένη!
Ιω και Αμφιτρίτη
Από της Γης την τροχιά μείνε Ήλιε μακριά!
Προμηθέας και Ιω (ντουέτο)
Προμηθέας
Πολλά ακόμα θα περάσεις βάσανα,
μα σε μελλούμενους καιρούς ένας Πόντος
Ιόνιος θα ονομαστεί για να τιμάει το δρόμο σου σε όλο τον
κόσμο
τέλος μια μέρα θα βασιλέψεις στην Αίγυπτο Δαναίδα!
Ιω
Τότε τι με ωφελεί να ζω, και ευθύς δεν τρέχω
πάνω από αυτό να γκρεμιστώ τον ξερό βράχο.
Και βροντημένη καταγής να γλίτωνα έτσι από όλα τα δεινά.
Κάλιο κανείς να πάει μια και καλή
παρά να τυραγνιέται έτσι αιώνια.
Προμηθέας
Πως θα βάσταγες τους δικούς μου πόνους
Που τώρα κανένα άλλο δεν βλέπω στα πάθη μου τέλος πριν
πέσει ο Δίας
Ιω
Την βασιλεία θα χάσει ο Δίας;
Προμηθέας
Μπορείς να χαίρεσαι γιατί θα γίνει
Ιω
Και με ποιο τρόπο;
Προμηθέας
Γάμο θα κάμει
Ιω
Και θα ξεθρονιαστεί από γυναίκα;
Προμηθέας
Παιδί πιο τρανό θα του γεννήσει από αυτόν
Ιω
Και να αποφύγει το κακό δεν είναι τρόπος;
Δεν υπάρχει κάποιος να τον σώσει;
Προμηθέας
Κανείς εκτός από μένα
Ιω
Ποιος θα σε λύσει δίχως να το θέλει ο Δίας;
Προμηθέας
Ποιος!
Ιω
Ποιος… Δεν καταλαβαίνω η τύχη μου είναι προδιαγραμμένη;
Προμηθέας
Από το Άργος θα κατάγετε ο ελευθερωτής μου, ένας από τους
απογόνους σου,
και από την Αίγυπτο θα έρθει ο λυτρωτής των ανθρώπων που
θα είναι γιος του Θεού!
Ιω
Τι μου λες ένας από τους γιους μου θα σε ελευθερώσει;
Προμηθέας
Και γιος θεού…
Ιώ
Ωιμέ δείτε με την άμοιρη… εγώ
γυρίζω στους γκρεμούς και εσύ στο βράχο δεμένος!
Ο Δίας θα πέσει? Πότε?
Προμηθέας
Σε δεκατρείς γενιές θα γίνει…
Για να πέσει ο Δίας!
Ιώ
Για να πέσει ο Δίας!
Γιατί να γεννηθώ θνητή? Ω
γιατί! Αχ. Ωιμέ!
Προμηθέας
Είστε θνητοί στη Γη μα αθάνατοι
στο Σύμπαν, αιώνιοι εκεί
Ιώ
Αθάνατη θε να γίνω…
Ω που τόσο καλό οι θνητοί από σε είδαν δύστυχε Προμηθέα
γιατί να πάσχεις έτσι; Γιατί;
Προμηθέας
Κι όμως με όλη την έπαρση του νου του ο Δίας θα γίνει πιο
ταπεινός
Σαν ο γάμο θα κάμει. Κι από το θρόνο θα πέσει.
Ιω
Ωιμέ!
Προμηθέας
Την βασιλεία θα χάσει και η κατάρα του Κρόνου θα πιάσει
Ιω
Ωιμέ!
Προμηθέας
Ωιμέ! Ξακουστός τοξότης από το Αργός ο ήρωας!
Ιω
Τι τύχη για μας!
Προμηθέας
Τι τύχη για μας!
Προμηθέας (Θρήνος)
Τώρα, ωιμέ, που την ελπίδα θρόνιασα μες στις καρδιές των
ανθρώπων
εμένα ποιος θα μου φέρει ελπίδα εμέ, ποιος;
Οι άνθρωποι κερδίζουν το θάνατο τους
Κι εγώ θα δεχτώ τη μοίρα και το δικό μου μαρτύριο
Θα ποιο το ποτήρι του Πάθους ακόμα κι αν έχει τη γεύση
των δακρύων μου
Ωιμέ, έρημε Προμηθέα που όλοι οι θνητοί τόσα καλά είδαν
από σε
Γιατί να πάσχεις έτσι;
Όμως αλλιώς η ζωή μου θα ήταν μια έρημη θάλασσα
Δίχως κανένα κύμα, ωιμέ, ωιμέ!
Προμηθέας –
Ιώ - Χορωδία
Χορός
Δεν σου πρέπει αυτό που έπαθες Προμηθέα
Ιώ
Μα ενώ ωφελείς τον άνθρωπο πέρα από το μέτρο
Στη δυστυχία μην παρατάς μονάχο εσένα, Προμηθέα, Ωιμέ!
Χορός
Μα εγώ έχω ελπίδα να σωθείς
Ιώ
Και πάνω από το Δια σου πρέπει
Χορός
Παραστρατείς έξω από το νου σου Προμηθέα
Ιώ
Σαν τι κρίμα πληρώνεις με αυτή την ποινή που κακοθανατάς
Προμηθέα?
Χορός
Τόση αξία δίνεις στους Θνητούς, γιατί?
Δεν το είδες τόσο αδύναμο, τυφλό, σα μέσα σε όνειρο
σαλεύει
Το ανθρώπινο κοπάδι παγιδευμένο!
Προμηθέας
Ω, Ιώ!
Χορός
Ο Προμηθέας την Ιώ καλεί
Ιώ
Τι θα μου πεις στα βάσανα μου?
Προμηθέας
Είσαι μες στο φθόνο των Θεών
Ιώ
Γιατί στους ανθρώπους τόση αξία
Προμηθέας
Εγώ τους έπλασα
Ιώ
Είμαστε θνητοί
Προμηθέας
Άκου. Συγγενείς μας είναι οι άνθρωποι, έχουν και την πνοή
της Αθηνάς
Και ίδια την μορφή μας έχουν
Από την πλευρά του Αδάμα εφτιαχτει μετά η Πανδώρα
Γι αυτό γένος των ανθρώπων είστε γένος δαιμονικό. Ζούνε
μέσα σας οι Τιτάνες
Χορός
Λέγε φανέρωνε τα και είναι καλό στους ανθρώπους τι τους
περιμένει να ξέρουν
Ιώ
Ωιμέ γιατί να γεννηθώ μέσα στον κόσμο αυτό
Γιατί να γεννηθώ εδώ στη γη, πες μου Προμηθέα
Προμηθέας
Η γνώση των θεών θα σε σώσει
Χορός
Μάργωσε η ψυχή μου, δεν θα το έλεγα ποτέ
Παράξενα πράγματα έτσι να έρθουν στην ακοή μου
Ω Μοίρα, Μοίρα αλί μου
Ιώ
Να πετάξω θέλω σε άλλους κόσμους μακριά από αυτόν εδώ
στην Γη
Είναι τόσοι πλανήτες εκεί στον Ουρανό, γιατί εδώ?
Προμηθέας
Μια μέρα θα πας, στο Σύμπαν ψηλά, είναι μοιραίο
Σύμπαν… Εκεί θα πάτε με τους Θεούς, όλοι οι Άνθρωποι
Ιώ
Φοβάμαι το θάνατο εδώ στη Γη
Χορός
Στον γλυκό αιθέρα μακριά από των ανθρώπων τα βάσανα
Ιώ
Σε αυτή τη ζωή, εδώ στη Γη, τώρα είμαι νεκρή…
Ω μητέρα Γη, Ω Πλάστη των Ανθρώπων Προμηθέα! Ωιμέ!
Χορός
Να χαθώ μες στα νερά του πελάγου
Ιώ
Φοβάμαι…
Χορός
Σκότος παντού… Σκότος πάνω στους Ανθρώπους, Ωιμέ!
Ιώ
Ω δεν είναι το τέλος… Α!
Χορός
Δεν μπορείς να τα δεις
Προμηθέας
Οι Αθάνατοι πάσχουν όπως εσείς
Χορός
Όλα γυρίζουν εκτός το νου, Ωιμέ!
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Πές μου της πολυπαθιασμένης Ιώς τα βάσανα ,
πού, ώ δύστυχε, στην δύστυχην τάπες έτσι αληθινά
αυτής με τη θεόσταλτη αρρώστεια,
πού τη μαραίνει αλείφοντας με μανιακά κεντριά
κ’ ήρθε μ’ ακράτηγη φορά σκιρτόντας νηστικιά
από θεόργητες βουλές κατατρεμένη.
Μίλα μας, φώτισε μας εσύ Προμηθέα
είπες για την άθλια την παραδαρμένη Ιώ,
Όμως και για
σένα θέλω να μάθω .
Προμηθέας
Λέγε ν’
ακούσω, κι ό,τι μου ζητάς θα μάθης.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Πέ μου, ποιος σ’ αλυσόδεσε σ’ αυτούς τους βράχους;
Προμηθέας
Του Δία είναι η βουλή και του Ηφαίστου το χέρι.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Καί ποιο το κρίμα το βαρύ πού έτσι πλερώνεις;
Προμηθέας
Είναι αρκετά κι αυτά πού σου έχω φανερώσει.)
Ιώ (άρια τρέλας)
Αχ… Τρέλας κεντρί μου πυρώνει το νου
Τι να κάνω που να πάω για να σωθώ;
Πάλι την άθλια με κεντά ένας ίστρος
Νάτο του Άργου το φάντασμα του γίγαντα
Ω Θεοί Μεγάλοι βοηθήστε ωιμέ!
Τον βλέπω να, ο βοσκός με μύρια μάτια πορχεται
Και σκιάχτρα τριγύρω του τηρά
Που και νεκρό δεν τόνε κρύβει η γης
Μα από τον κάτω κόσμο σαλαγάει βγαίνοντας
Και με γυρνά στην άμμο του γιαλού την άθλια νηστικιά
Και το σουραύλι του βαθιά σουρίζει
Ένα σκοπό που σα νανούρισμα ύπνο φέρνει, Ω δυστυχία αχ!
Που πάλι με τραβούν
Οι μακροπεριπλανιτοι παραδαρμοί
Σε τι με βρήκες να έφταιξα του Κρόνου Γιε;
Σε τι, και με τέτοιες συμφορές με έζεψες;
Ωιμέ, αλίμονο μου…
Κι έτσι με τριγυρνάς τη μαύρη
Με άγριας τρέλας σκιάξιμο έξω νου, αχ!
Πλειάδες, Ιάδες, Ωκεανίδες, Ατλαντιδες!
Τον ιερό τον όρκο πήρα, μες το ναό της Ηρας, Δια!
Τιτανιδες, Τιτάνες, Πλειάδες, Ιάδες,
Αδελφές μου Εσπερίδες, Α!
Χορωδιακό:
Μη μ' αξιώσει αντίδικη τη δύναμη του ο Δίας,
οπού τα πάντα κυβερνά,
να στήσει στη δική μου γνώμη ενάντια
κι εγώ θυσία στους θεούς θα κάνω.
Είναι γλυκό με θαρρετές ελπίδες της ζωής μου
όλες τις μέρες να περνώ,
και ν' ανασταίνω με χαρές καθάριες την ψυχή μου.
Για σε σπαράζω και θρηνώ ωιμέ
να βλέπω μύρια να ξεσκούν σ’εσέ μαρτύρια.
Αξία δίνεις στους Θνητούς
Δε βλέπεις πόσο τυφλό
σα μέσα σ' όνειρο τ' ανθρώπινο κοπάδι;
…του Δία ο νόμος…
την αρμονία δεν σαλεύουν βουλές θνητών.
κι ένας αλλιώτικος σκοπός στο νου μου τώρα
Προμηθέα, Προμηθέα!
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Σοφός αλήθεια ήταν σοφός,
που πρώτος τό ᾽ζυασε στο νου
του
και το ᾽βαλε σε μύθο: πως
πολύ πιο κάλλιο είναι κανείς
μ᾽ όμοιούς του να συμπεθεριάζει
κι άνθρωπος χεροδουλευτής
μ᾽ όσους τα πλούτη τα μεγάλα
χαίρουνται,
μ᾽ όσους στην αρχοντογενιά τους
᾽παίρουνται
γάμους αταίριαστους να μην
ταιριάζει.
Μη μ᾽ αξιώσετε ποτέ,
σεβάσμιες Μοίρες, να με δούνε
νύφη στην κλίνη του Διός·
μηδ᾽ απ᾽ τον ουρανό θεός
πως μ᾽ εζευγάρωσε γαμπρός να
πούνε.
Τρομάζω την αμάλαγη που βλέπω
της Ιώς
κι άστεργη παρθενιά
να φτείρεται μ᾽ όσους τραβά
παραδαρμούς
και κακοπλάνητους διωγμούς
απ᾽ τη σκληρή της Ήρας απονιά.
Σύμφωνος γάμος ταιριαστός –
τέτοιον εγώ τιμώ
και τέτοιος φόβο δε μου φέρνει·
κι ας μην τ᾽ αξιωθώ κανείς απ᾽
τους μεγάλους τους θεούς
μ᾽ ερωτικιά άφευχτη ματιά πάνω
σε με να γέρνει.
Μαζί τους απολέμητος ο πόλεμος
αυτός
κι είναι κακού προξενητής
κι ουδέ έχω τί θα γίνω·
γιατί δε βλέπω τη βουλή του
παντοδύναμου θεού
πώς θα ᾽ταν ν᾽ αποφύγω.
Έρχεται ο
Ερμής σταλμένος από τον Δια για να μάθει από ποιόν ο Δίας θα χάσει τον θρόνο
του, με αντάλλαγμα να ελευθερώσει τον Προμηθέα
Ερμής (άρια)
Σε σένα το σοφό,
που 'σαι γιομάτος πίκρα,
που στους θεούς
αμάρτησες και πήγες να δώσεις
στους ανθρώπους τιμές,
παντογνώστη εσύ
Προμηθέα
πολυμήχανε Τιτάνα
άκου.
Της φωτιάς τον
κλέφτη, πως
εσύ νικάς
Πως δεν
συλλογιέσαι τον Όλυμπο κι εμάς
Έχεις κάνει λάθος
να το καταλάβεις
Να επανορθώσεις ο
Δίας το ζητά
Με τους θεούς ναι
θα είσαι κι εσύ
Στον Όλυμπο τον
ιερό εκεί
Θα λύσω εγώ όλα
σου τα δεσμά
Θα σε ανεβάσω εγώ
εκεί ψηλά
Τώρα στέλνει ο πατέρας σε εσένα
προσταγή για να
του φανερώσεις
για τους γάμους που λες πως θα γίνουν
κι από τους θρόνους του θα τον ρίξουν τάχα
(Της φωτιάς τον κλέφτη, πως εσύ νικάς
Πως δεν
συλλογιέσαι τον Όλυμπο κι εμάς
Έχεις κάνει λάθος
να το καταλάβεις
Να επανορθώσεις ο
Δίας το ζητά
Με τους θεούς ναι
θα είσαι κι εσύ
Στον Όλυμπο τον
ιερό εκεί
Θα λύσω εγώ όλα
σου τα δεσμά
Θα σε ανεβάσω εγώ
εκεί ψηλά)
.Προμηθέας
Μεγαλόστομα
λόγια κι έπαρση γιομάτα
καθώς ταιριάζουν στων θεών τον υπηρέτη.
Νέοι, με
χθεσινή εξουσία και θαρρείτε
πως πύργους έχετ' άπαρτους· μα εγώ δεν είδα
δυο βασιλιάδες απ' αυτούς να γκρεμνιστούνε;
και τρίτο αυτόν θα δω, που βασιλεύει τώρα,
πολύ γρήγορα και άτιμα· μήπως σου μοιάζω
πως δείλιασα
και σκιάχτηκα τους νέους θεούς σου;
μακριά από μένα αυτή η ντροπή· μα εσύ το δρόμο
που πήρες να 'ρθεις, βιάσου να γυρίσεις πάλι
κι απ' όσα με ρωτάς τίποτα δε θα μάθεις.
Ερμής
Μα με τις
τέτοιες σου και πριν τις κομποφάνειες
Τα έχεις καμάρι φαίνεται τα
βάσανα σου
Προμηθέας
Καμάρι; έτσι
άμποτε να δω να καμαρώνουν
οι εχθροί οι δικοί μου· και μ' αυτούς και σένα βάζω.
Ερμής
Φαίνεται δε θα
πεις ό,τι ζητά ο πατέρας.
Προμηθέας
Ποτέ!
Ερμής
Βλέπε αν σου
φαίνονται όλα αυτά πως σ' ωφελούνε.
Τόλμησε,
μάταιε, τόλμησε, μια φορά τέλος
να βάλεις
γνώση μες σ' αυτές τις συμφορές σου.
Προμηθέας
Χάνεις τα
λόγια σου άδικα, βγάλτ' το απ' το νου σου
που εγώ το Δία θα φοβηθώ
Ερμής
Όσα κι αν πω,
μου φαίνεται πως θα 'ν' του κάκου
κι είναι η καρδιά σου αμάλαχτη και δε λυγίζει
με παρακάλια· μα το χαλινό δαγκώντας
σα νιόστρωτο
άτι πας και δε γρικάς τα γκέμια.
Μάθε λοιπόν, τα λόγια μου αν δε θες ν' ακούσεις,
ποιες συμφορές
φουρτουνιασμένες και ποιες μπόρες
άφευκτα σε προσμένουνε· πρώτα την άγρια
φάραγγα ετούτη με βροντές κι αστροπελέκια
θα σπαράξει ο πατέρας μου και το κορμί σου
βαθιά μέσα στα ρέπια θα καταχωνιάσει.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Προμηθέα δε φαίνεται άδικο σ' αυτά που λέει
να 'χει ο Ερμής, που σου ζητάει να παρατήσεις
το πείσμα και σε φρόνιμη να στρέψεις γνώμη·
πείσου, κι είναι ντροπή ο σοφός έξω να πέφτει.
Προμηθέας
Τα περίμενα
τούτα που μου έσκουξε αυτός
τα μηνύματα· κι είναι πολύ φυσικό
από εχθρό του κακό να παθαίνει ο εχθρός.
Μα ό,τι κάμει, εμένα ποτέ του ποτέ
δε θα με θανατώσει!
Ερμής
Τέτοια ξώφρενα
λόγια δεν είναι ν' ακούς
μόνο ενός που
του σάλεψε σίγουρα ο νους;
Γιατ' αλήθεια τι λείπει να μην είν' αυτή
του νου βλάβη η ευχή του και τρέλα σωστή;
Μα εσείς τώρα που κάθεστε κι έτσι αυτουνού
συμπονάτε τα πάθη, βιαστείτε απ' εδώ
να τραβήξετε
γρήγορ' αλλού πουθενά,
για να μη της βροντής το φριχτό μουγγητό
σας ζαλώσει τα φρένα.
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Άλλο τίποτ' αν
έχεις να λες που μπορεί
να με πείσεις· γιατί, όσο βέβαια για αυτά,
που ξεστόμισες
τώρα, δε στέκουν για με.
Πώς με βάζεις να κάνω μια πράξη κακή;
κάλλιο ό,τι 'ναι μαζί του να πάθω κι εγώ,
που έχω μάθει από πάντα σαν τι να μισώ
τον προδότη, και που άλλη καμιά σαν αυτή
δε φοβούμαι
χειρότερη αρρώστια.
Ερμής
Λοιπόν ό,τι
προλέγω θυμάστε καλά,
κι όταν η άδικη ώρα θ' αδράξει και σας,
με την τύχη μην έχετε τότε αφορμή,
μηδέ πείτε σ' απρόβλεπτα ο Δίας κακά
πως σας έριξε
μέσα· μα μόνο σε σας
θα 'ν' το φταίξιμο, μια που το ξέρατε πριν
κι όχι ανύποπτα κι άξαφνα μες του χαμού
θα μπλεχτείτε τ' απέραντα βρόχια.
Η Ιώ αλαφιασμένη τρέχει
Προμηθέας (άρια)
Και τώρα μόνος.
Μες την ησυχία
πριν την καταιγίδα
τελείως μόνος
περιμένω
το μαρτύριο μου
που φτάνει
αν
χρησιμοποιούσαν την γνώση σωστά οι άνθρωποι
η αγάπη και η
αξιοπρέπεια θα ανύψωναν την ψυχή τους
θα ήταν παρηγοριά
για μένα ότι έπραξα σωστά
Προμηθέας (Φινάλε)
Μα να που με έργα
κι όχι πια με λόγια
Τραντάζετε η γη
Μα εσύ σεβαστή
μου μητέρα
Και συ αιθέρα που
τα πάντα τυλίγεις στο φως σου
Δες τε με αχ,
πόσο άδικα πάσχω
Θεά Αθηνά
Ατλαντίδα!
Προμηθέα τιτάνα,
του Δια προδότη
Προμηθέας
Αθηνά!
Θεά Αθηνά
Στην Σικυώνα έφερες
την Ολύμπια Φωτιά της Γνώσης
Κι από με τις
επιστήμες πήρες για τους θνητούς, κλέφτη!
Για να σώσεις το
τέταρτο Γένος των Ηρώων, προδότη!
Θα μαρτυρήσεις
για τις πράξεις σου με αίμα και πόνο
Όπως οι
καταβαραθρωμένοι στα Τάρταρα Τιτάνες
Δέξου τώρα την
τιμωρία σου
Κι όταν θα
ξαναβγείς στο φως της μέρας
Θα σε περιμένουν
η Βία και το Κράτος
Να σε ξαναδέσουν
στο βράχο
Κι ο αετός του
Δια θα σου ξεσκίσει το συκώτι
Προμηθέας Ωιμε!
Κορυφαία-Ωκεανίδα
Ωιμέ Προμηθέα,
Ωιμέ!
καταπάνω σου ας
πάει να σκα
της φωτιάς ο
στριφτός πλοκαμός,
με βροντές και μ᾽
αγρίων ανέμων σπασμούς
ας μανιάζει ο
αιθέρας· της μπόρας η οργή
τα θεμέλια ας
τραντάζει ώς τις ρίζες της γης
και το κύμα του
πόντου μ᾽ αψύ βρουχισμό
τους ουράνιους
των άστρων τους δρόμους ψηλά
έν᾽ ας κάμει κι
ας πνίξει· κι αυτό το κορμί
μες στα μαύρα τα
τάρταρ᾽ ας ρίξει βαθιά
στης ανάγκης τ᾽
αφεύγατο ρέμα συρτό·
Μα ό,τι κάμει, εσένα
Προμηθέα
ποτέ του ποτέ δε
θα σε θανατώσει!
Παναγιώτης Καρούσος
